Klima reyonunda ve kataloglarda karşınıza çıkan teknik terimler, doğru cihazı seçmeyi zorlaştırabilir. Bu rehberde en sık kullanılan kavramları ve özellikle montaj aşamasında dikkat etmeniz gerekenleri özetliyoruz.
İnverter ne demek?
İnverterli klimada kompresörün hızı, odanın o anki ihtiyacına göre sürekli değişir. Aç-kapa (on/off) çalışan klasik klimalar ise tam güçte çalışıp durarak sıcaklığı korumaya çalışır. İnverterin başlıca faydaları şunlardır:
- Kısmi yükte daha düşük elektrik tüketimi ve daha yüksek mevsimsel verim (SEER/SCOP)
- Daha dengeli oda sıcaklığı, daha az ses ve daha az dur-kalk
- Kompresörün daha az zorlanması
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı da uygun kapasitede, yüksek verim sınıfında ve invertörlü klima kullanılmasını önermektedir.
Soğutucu akışkanlar: R410A, R32 ve R290
Klimanın içinde dolaşan ve ısıyı taşıyan akışkana soğutucu akışkan ya da halk arasında "gaz" denir. Akışkanlar, küresel ısınma potansiyeli (KIP) ve güvenlik sınıfına göre birbirinden ayrılır.
KIP değerleri, karbondioksite (KIP = 1) göre ve AB F-gaz mevzuatında kullanılan IPCC değerlendirme raporu esas alınarak verilmiştir. Yanıcı akışkanlı cihazlarda montaj ve servis kurallarına uyulması özellikle önemlidir.
Mevzuat: hangi gaz ne zamana kadar?
- Türkiye: 15 Ekim 2024 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan Florlu Sera Gazlarına İlişkin Yönetmelik'e göre, KIP değeri 750 ve üzeri olan ve 3 kg'dan az florlu gaz içeren tekli split klimaların piyasaya arzı 1 Ocak 2027'den itibaren yasaktır. Bu, pratikte R410A'lı yeni tekli split klimaların raflardan çekilmesi anlamına gelir. KIP değeri 150 ve üzeri gaz içeren taşınabilir oda klimaları için de aynı tarih geçerlidir.
- Avrupa Birliği: 2024/573 sayılı F-gaz Tüzüğü, 12 kW'a kadar havadan havaya split sistemlerde KIP 150 sınırını 2029'dan, florlu gaz içermeyen akışkanlara tam geçişi ise 2035'ten itibaren öngörür. Yerinde güvenlik gereklilikleri nedeniyle istisnalar tanınabilir.
- Kullanımdaki cihazlar: Bu yasaklar yeni ürünlerin piyasaya arzına ilişkindir; evinizde çalışan mevcut klimanın kullanımını bu hükümler yasaklamaz.
Gaz şarjı, vakum ve kaçak testi
- Dış ünite, fabrikadan belirli bir boru uzunluğuna yetecek gazla dolu gelir. Bağlantı borusu bu uzunluğu aşıyorsa kılavuzdaki metre başına ek şarj miktarı tartılarak eklenmelidir.
- Bağlantılar yapıldıktan sonra iç ünite ve borulardaki hava ve nem vakum pompasıyla alınmalı, sızdırmazlık test edilmelidir. Gazı dışarı salarak yapılan "süpürme" yöntemi, devrede nem bırakabileceği ve gazı atmosfere saldığı için doğru bir uygulama değildir.
- Klimanın "gazı bitmez". Soğutma devresi kapalı bir çevrimdir; gaz eksikse bir yerde kaçak vardır. Kaçak bulunup giderilmeden yapılan gaz takviyesi kalıcı çözüm değildir.
- Cihazın etiketinde, içerdiği florlu gazın miktarı (kg) ve CO₂ eşdeğeri (ton) yer alır.
Montaj neden belgeli teknisyen işidir?
Yönetmeliğe göre florlu sera gazı içeren klima ve ısı pompalarının montajı, devreye alınması, bakımı-teknik servisi ve devreden çıkarılması, Mesleki Yeterlilik Kurumu (MYK) Mesleki Yeterlilik Belgesine sahip kişilerce yapılmalıdır. Bu işleri üçüncü kişilere hizmet olarak sunan firmaların da TSE tarafından TS 13905 standardına göre verilen Hizmet Yeterlilik Belgesine sahip olması gerekir. Florlu gazlar belgesiz kişilere satılamaz; split klima gibi hermetik olmayan bir cihazı satan firma da montajın belgeli personel ya da belgeli firma tarafından yapılacağını güvence altına almakla yükümlüdür. Montaja gelen teknisyenden belge numarasını istemekten çekinmeyin.
Montaj kontrol listesi
- İç ünite: Doğrudan yatağın ya da çalışma masasının üzerine üflemeyen, hava dolaşımı engellenmeyen bir konum
- Dış ünite: Güneşten korunan, hava giriş-çıkışı engellenmeyen, titreşim takozlarıyla sabitlenmiş ve yoğuşma suyu tahliyesi düzenlenmiş bir yer; apartman ya da site yönetim kuralları
- Borular ve elektrik: Bağlantı borularının yalıtımlı olması, elektrik hattı ve sigortanın cihaz gücüne uygunluğu
- Devreye alma: Vakum, kaçak testi, çalışma kontrolü ve garanti için montaj formunun doldurulması
Kısa sözlük
- SEER / SCOP: Mevsimsel soğutma / ısıtma verimi; değer büyüdükçe cihaz daha verimlidir.
- Pdesignc / Pdesignh: Etiketteki soğutma / ısıtma tasarım yükü (kW).
- dB(A): Ses gücü düzeyi; küçük değer daha sessiz demektir.
- Nem alma (dry) modu: Odayı belirgin biçimde soğutmadan nemi azaltan çalışma modu.
- Multi split: Bir dış üniteye birden fazla iç ünitenin bağlandığı sistem.
- Düşük sıcaklıkta ısıtma kapasitesi: Soğuk bölgelerde -7 °C ya da -15 °C'deki ısıtma değerlerini mutlaka sorun.
Son olarak, kapasite ve montaj yeri konusunda karar vermeden önce yerinde keşif yaptırmanızı öneririz.
Kaynaklar
